Şüpheli veya sanığın üzerinde, aracında yahut ikametinde uyuşturucu madde ele geçirilmesi halinde, eylemin uyuşturucu madde ticareti suçu (TCK m. 188) mu yoksa kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçu (TCK m. 191) mu sayılacağı ceza yargılamasının en kritik eşiğidir. Suç nitelendirmesinin değişmesi; ceza miktarı, tutukluluk halleri ve infaz rejimini doğrudan belirler.
Bölgemizde özellikle Elbistan Ağır Ceza Mahkemesi ve çevre adliyeler nezdinde görülen uyuşturucu davalarında, şüpheden sanık yararlanır ilkesi gereği fiilin ticari amaç taşıyıp taşımadığı Yargıtay ve Ceza Genel Kurulu (CGK) kararları çerçevesinde titizlikle incelenmektedir.
Uyuşturucu madde ticareti ile kullanım arasındaki Yargıtay ölçütleri
Yargıtay Ceza Genel Kurulu (2004/07-136 E., 2004/136 K. ve 2011/387-75 E., 2012/75 K.), bir kimsenin elinde bulunan uyuşturucu maddeyi kullanmak amacıyla mı yoksa satmak/başkasına vermek amacıyla mı bulundurduğunu saptarken üç temel objektif kriter esas almaktadır:
| Yargıtay değerlendirme kriteri | Açıklama |
|---|---|
| 1. Satış, devir veya tedarik | Uyuşturucu maddeyi satma, devretme veya tedarik etme davranışı |
| 2. Muhafaza | Uyuşturucu maddenin bulunduğu yer ve saklanma biçimi |
| 3. Nitelik | Uyuşturucu maddenin miktarı ve çeşidi |
1. Satış, devir veya tedarik etme davranışları
Mahkeme, failin dış dünyaya yansıyan somut eylemlerini inceler (CGK., 2014/7 E., 2014/322 K.). Sanığın uyuşturucu maddeyi:
- başkasına satarken yakalanması veya müşteri arayışında bulunması,
- karşılıksız dahi olsa bir başkasına devretmesi veya teklif etmesi,
- bir başkası adına temin/tedarik etme sürecine girmesi
durumlarında kişisel kullanım iddiası kabul görmemekte ve eylem TCK m. 188 kapsamında değerlendirilmektedir.
2. Bulunduğu yer ve bulunduruluş biçimi
Maddenin muhafaza ediliş tarzı, failin gerçek amacını ortaya koyan en güçlü emarelerden biridir.
| Bulunduğu yer | Bulunduruluş biçimi |
|---|---|
| Kişisel kullanımda madde genellikle ev, cep, çanta gibi kolay ulaşılan yerlerdedir. | Maddenin çok sayıda eşit, özenle hazırlanmış küçük fişekler/paketçikler halinde sunulması |
| İkametgah veya işyerinden uzak, erişimi zor depolarda veya gizli alanlarda saklanması ticari amaca işaret eder. | Ele geçirildiği yerde hassas terazi, alüminyum folyo, kilitli poşet bulunması |
| Kişinin ikamet ettiği il (örneğin Elbistan) dışındaki bir yerde yüklü miktarla yakalanması (10. CD., 2019/4767 E., 2020/1384 K.) ticari amaca işaret eder. | Ambalaj malzemelerinin profesyonel ticari paketlemeye uygunluğu |
3. Miktar ve çeşit kriteri
Kişisel kullanım sınırı nasıl belirlenir?
| Ölçüt | Açıklama |
|---|---|
| Tüketim kapasitesi | Adli Tıp Kurumu mütalaalarına göre esrar kullanımında günde 3 kez 1–1,5 gram tüketim kabul edilir. Yargıtay, 3–4 aylık kişisel ihtiyaca yetecek miktarı kullanım sınırı içinde değerlendirebilir. |
| Ekonomik durum | Sanığın geliri ile maddenin piyasa değeri karşılaştırılır (20. CD., 2017/3529 E., 2017/6396 K.). Asgari ücretle çalışan kişinin kazancının çok üzerindeki miktar ticari gayeye karinedir. |
| Çeşitlilik | Kullanıcılar kural olarak tek tip madde tüketir. Aynı anda eroin, kokain, esrar veya sentetik hapların bir arada bulunması —miktarlar düşük olsa dahi— satıcılık amacına karinedir. |
Konuya ilişkin emsal Yargıtay kararları
Miktar ve çeşide ilişkin
9. Ceza Dairesi — 2015/12739 E., 2016/6806 K.:
“…Sanık beyanı, tutanak, ekspertiz raporu ve tüm dosya kapsamına göre; yapılan kontroller esnasında görevlileri görmesi üzerine üzerinde bulunan kişisel kullanım miktarından fazla 114 adet amfetamin içeren hapı park halindeki aracın altına atan sanığın sübuta eren ve unsurları itibariyle oluşan uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan mahkumiyeti yerine delillerin değerlendirilmesinde yanılgıya düşülerek yazılı şekilde hüküm kurulması, kanuna aykırı… hükmün bu sebepten BOZULMASINA… karar verildi.”
20. Ceza Dairesi — 2015/481 E., 2015/159 K.:
“…Suç tarihinde sanıkta 2 paket halinde net 20.9 gram gelen eroin ile hassas terazinin ele geçirildiği, suça konu uyuşturucu maddenin miktarına ve ele geçiriliş biçimine göre sanığın eyleminin uyuşturucu madde ticareti yapma suçunu oluşturduğu gözetilmeden suçun niteliği yanlış değerlendirilerek yazılı şekilde hüküm kurulması, yasaya aykırı… hükmün BOZULMASINA… karar verildi.…”
Yargıtay Ceza Genel Kurulu — 2017/220 E., 2018/605 K.:
“…Suç konusu uyuşturucu maddeyi kullanmak için satın aldığını söyleyen sanığın savunmalarının aksine, bu maddeyi başkasına satacağına, devredeceğine veya vereceğine ilişkin herhangi bir davranış içinde olduğu hususunda bir tespit bulunmadığı gibi kullanma dışında bir amaçla bulundurduğuna ilişkin delil de olmaması, suç konusu uyuşturucu maddenin aracın görünür yerinde ve tek parça hâlinde olması, ele geçirilen esrarın miktarı itibarıyla da kullanım sınırları içerisinde kalması karşısında, sanığın sabit görülen eyleminin kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçunu oluşturduğu kabul edilmelidir.…”
Bulunduğu yer ve bulunduruluş biçimine ilişkin
10. Ceza Dairesi — 2013/3989 E., 2017/6071 K.:
“…Uyuşturucu madde sattığı bilgisi üzerine, olay tarihinde sanığın ikametinde yapılan aramada kitap sayfalarına sarılı … toplam 11 fişek halinde esrar ile … hassas terazinin de ele geçirildiği olayda, sanığın eyleminin uyuşturucu madde ticareti yapma suçundan mahkumiyeti yerine, suçun niteliği yanlış değerlendirilerek kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma suçundan hüküm kurulması,…”
20. Ceza Dairesi — 2017/3529 E., 2017/6396 K.:
“…Bu değerlendirmede miktar dışında; a) Sanığın hareketleri (müşteri arama, pazarlık yapma, numune gösterme ve benzeri) b) Uyuşturucu/uyarıcı maddelerin ele geçiriliş ve bulundurma şekli ile çeşitlilik, (çok sayıda küçük miktarlı poşetçikler, madde bulaşıklı hassas terazi; esrar, eroin, kokain, MDMA, sentetik kannabinoid gibi maddelerin bir arada bulundurulması) c) Uyuşturucu/uyarıcı maddelerin bulunduğu yer, zaman ve belirlenecek zaman dilimi içinde sanık tarafından kullanılabilecek madde miktarı, d) Sanığın uyuşturucu madde kullanıp kullanmadığı, e) Sanığın sosyal ve ekonomik durumu, geçimini ne ile sağladığı, geliri gibi olgular da değerlendirilmelidir.…”
Arama işleminin hukuka uygunluğu ve delil değerlendirmesi
Uyuşturucu davalarında suç niteliği kadar kritik bir diğer husus, ele geçirme anındaki arama işleminin hukuka uygunluğudur. CMK m. 116 ve devamı uyarınca usulüne uygun adli arama kararı olmaksızın, yetkisiz veya geçerliliğini yitirmiş bir önleme araması kararına dayanılarak yapılan aramada ele geçirilen maddeler hukuka aykırı delil niteliğindedir. Hukuka aykırı elde edilen deliller ceza yargılamasında hükme esas alınamaz.
Sonuç
Uyuşturucu madde ticareti suçu (TCK 188) ile kullanmak için uyuşturucu bulundurma suçu (TCK 191) ayrımı, şüphenin varlığı halinde sanık lehine değerlendirme yapılması gereken teknik konulardır. Yargılamanın seyri; yakalama tutanağının detaylı analizi, arama kararının hukuki denetimi ve Yargıtay kriterlerinin somut olaya doğru uygulanmasıyla şekillenir.
Elbistan ve çevre ilçelerde yürütülen ceza soruşturma ve kovuşturmalarında hak kaybına uğramamak ve adil yargılanma hakkını korumak için sürecin bir ceza avukatı ile takip edilmesi önem taşımaktadır.